Ultradźwięki i fonoforeza — na czym polegają?

Ultradźwięki to zabieg fizykoterapii, w którym głowica przesuwana po skórze wysyła falę mechaniczną o częstotliwości zwykle 1 lub 3 MHz, niesłyszalną dla człowieka. Fala wywołuje mikrodrgania i lekkie ogrzanie tkanek. Fonoforeza to ten sam zabieg wykonywany z żelem zawierającym lek, np. przeciwzapalny. W gabinecie w Rydułtowach każdy z tych zabiegów kosztuje 20 zł.

Poniżej: jak działają ultradźwięki, czym jest fonoforeza, przy jakich problemach się je stosuje, co mówią badania i kto nie powinien z nich korzystać.

Spis treści

Na czym polega zabieg ultradźwiękami?

Fizjoterapeuta nakłada na skórę żel, który przewodzi falę, i porusza głowicą po leczonym miejscu. Ultradźwięki mogą działać w trybie ciągłym, w którym dominuje efekt cieplny, albo impulsowym, w którym przeważa działanie mechaniczne, nazywane mikromasażem. Przy nierównych powierzchniach, np. dłoni i stopy, zabieg wykonuje się czasem w wodzie, bez bezpośredniego kontaktu głowicy ze skórą.

Głowica musi być w ruchu, a nie pozostawać w jednym punkcie, bo mogłoby to prowadzić do przegrzania tkanek. Tryb, częstotliwość i natężenie fizjoterapeuta dobiera do głębokości leczonej struktury i fazy problemu: przy świeższych dolegliwościach częściej wybiera tryb impulsowy, przy przewlekłych – ciągły.

Czym jest fonoforeza i jakie leki się stosuje?

Fonoforeza to zabieg ultradźwiękami, w którym zamiast zwykłego żelu stosuje się preparat z lekiem, najczęściej z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, np. ketoprofen lub ibuprofen, rzadziej inne substancje zalecone przez lekarza. Założenie jest takie, że fala ułatwia przenikanie leku przez skórę. Fonoforezę stosuje się zwykle przy bólu i stanach zapalnych ścięgien oraz stawów.

Badania nie potwierdzają jednoznacznie, że ultradźwięki zwiększają ilość leku docierającą do tkanek w porównaniu z samym wcieraniem żelu. Przed zabiegiem fizjoterapeuta pyta o uczulenia: przeciwwskazaniem jest m.in. nadwrażliwość na lek, a przy lekach przeciwzapalnych także astma wywoływana przez te leki.

Przy jakich dolegliwościach stosuje się ultradźwięki?

Ultradźwięki stosuje się przy przewlekłych stanach przeciążeniowych ścięgien i przyczepów mięśni, np. łokciu tenisisty, zapaleniu ścięgien barku i ostrodze piętowej, a także przy bólach stawów w przebiegu zmian zwyrodnieniowych, bliznach i zrostach oraz bólach mięśniowych. Zwykle są dodatkiem do ćwiczeń i terapii manualnej, a nie samodzielnym leczeniem.

Przy przeciążeniach ścięgien podstawą leczenia jest stopniowe obciążanie mięśni ćwiczeniami, co opisujemy m.in. we wpisie o łokciu tenisisty. Ultradźwięki mogą być jednym z zabiegów wspomagających, gdy ból utrudnia ćwiczenia.

Co mówią badania o skuteczności ultradźwięków?

Przeglądy systematyczne, w tym Cochrane, oceniają dowody dla ultradźwięków przy bólu krzyża i chorobie zwyrodnieniowej kolana jako niskiej jakości i niepozwalające na pewne wnioski. Pozytywne wyniki opisano w badaniu z 1999 r. dotyczącym zwapnień w ścięgnach barku. Ultradźwięki traktuje się więc jako uzupełnienie leczenia, a nie metodę o udowodnionym, samodzielnym działaniu.

Wiele badań było małych i różniło się parametrami zabiegu, co utrudnia porównania. Dlatego fizjoterapeuta, proponując ultradźwięki, powinien jasno powiedzieć, czego można się spodziewać, i ocenić efekt po kilku zabiegach.

Kto nie może mieć zabiegu ultradźwiękami ani fonoforezy?

Ultradźwięków nie stosuje się nad brzuchem, miednicą i okolicą lędźwiową w ciąży, nad zmianą nowotworową, na oczach, jądrach i jajnikach, nad sercem i rozrusznikiem, przy zakrzepicy i zapaleniu żył, ostrych infekcjach i gorączce, skłonności do krwawień, na uszkodzonej skórze oraz u osób z zaburzeniami czucia. U dzieci unika się okolic chrząstek wzrostowych.

Ostrożności wymagają okolice kręgosłupa po operacjach z usunięciem łuku kręgu, endoprotezy z elementami z cementu lub tworzywa oraz zaawansowana osteoporoza. Przy fonoforezie dochodzą przeciwwskazania samego leku. Pełne zestawienie dla wszystkich zabiegów znajdziesz we wpisie przeciwwskazania do fizykoterapii. Ból po urazie, obrzęk z zaczerwienieniem i gorączką lub ból nocny z chudnięciem wymagają najpierw wizyty u lekarza.

Jak przebiega zabieg i ile kosztuje?

Pacjent siedzi lub leży z odsłoniętym miejscem zabiegu. Fizjoterapeuta nakłada żel i wykonuje okrężne lub posuwiste ruchy głowicą. Zwykle odczuwa się delikatne ciepło albo nic. Po zabiegu można od razu wrócić do zwykłych zajęć. Ultradźwięki i fonoforeza kosztują 20 zł, a liczbę zabiegów fizjoterapeuta ustala indywidualnie po konsultacji.

Ultradźwiękiprzewlekłe przeciążenia ścięgien, bóle stawów i mięśni, blizny20 zł Fonoforezajak ultradźwięki, z żelem zawierającym lek przeciwzapalny20 zł

Ceny obowiązują od 08.2026.

Podsumowanie

Ultradźwięki działają mechanicznie i cieplnie, a fonoforeza dodaje do zabiegu lek w żelu. Dowody skuteczności są ograniczone, dlatego oba zabiegi uzupełniają ćwiczenia. W gabinecie w Rydułtowach kosztują po 20 zł.

Najczęściej zadawane pytania

Czy zabieg ultradźwiękami boli?

Zabieg ultradźwiękami nie powinien boleć. Większość pacjentów odczuwa jedynie chłód żelu, delikatne ciepło lub nie czuje nic. Ból, kłucie albo uczucie silnego gorąca w głębi tkanek mogą oznaczać zbyt duże natężenie lub przegrzanie okostnej, dlatego trzeba je od razu zgłosić fizjoterapeucie, który zmieni parametry lub przerwie zabieg.

Czy po fonoforezie z ketoprofenem można się opalać?

Po fonoforezie z ketoprofenem należy chronić skórę przed słońcem i solarium, bo lek może wywołać reakcję nadwrażliwości na światło. Według ulotek preparatów ochrona dotyczy okresu leczenia i ok. 2 tygodni po jego zakończeniu. Miejsce zabiegu warto zakrywać ubraniem. Szczegóły zawsze sprawdź w ulotce konkretnego leku.

Czy ultradźwięki można mieć przy endoprotezie?

Metal sam w sobie nie zawsze wyklucza ultradźwięki, ale nad endoprotezą, zwłaszcza z elementami z cementu kostnego lub tworzywa, zachowuje się dużą ostrożność albo rezygnuje z zabiegu, bo materiały te mogą się nagrzewać. Decyzję podejmuje fizjoterapeuta po wywiadzie, a o każdym implancie trzeba poinformować go przed zabiegiem.

Czym różni się fonoforeza od jonoforezy?

Obie metody służą do wprowadzania leku przez skórę, ale wykorzystują inną energię. W fonoforezie lek w żelu wprowadza się z pomocą fali ultradźwiękowej, a w jonoforezie z pomocą prądu stałego, który przesuwa cząsteczki leku o określonym ładunku. Przeciwwskazania obu zabiegów różnią się, dlatego dobiera je fizjoterapeuta.

Ile kosztują ultradźwięki w Rydułtowach?

W gabinecie „W zdrowym ciele” w Rydułtowach zabieg ultradźwiękami kosztuje 20 zł, fonoforeza również 20 zł, a laser punktowy 20 zł. Konsultacja fizjoterapeutyczna kosztuje 180 zł. Gabinet nie ma umowy z NFZ i przyjmuje wyłącznie prywatnie, w poniedziałki–piątki w godzinach 7:00–20:00.

Czy na fonoforezę trzeba przynieść własny lek?

Zasady dotyczące leku do fonoforezy warto ustalić przy umawianiu wizyty, bo zależą od zaleceń lekarza i rodzaju preparatu. Jeśli lekarz zalecił konkretny lek, zabierz zalecenie lub opakowanie. Fizjoterapeuta sprawdzi, czy preparat nadaje się do zabiegu, i zapyta o uczulenia oraz inne przyjmowane leki.

Źródła

• Ebenbichler G.R. i wsp., Ultrasound therapy for calcific tendinitis of the shoulder, New England Journal of Medicine, 1999.
• Ebadi S. i wsp., Therapeutic ultrasound for chronic low back pain, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2020.
• Rutjes A.W.S. i wsp., Therapeutic ultrasound for osteoarthritis of the knee or hip, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2010.
• Byl N.N., The use of ultrasound as an enhancer for transcutaneous drug delivery: phonophoresis, Physical Therapy, 1995.