Jak przygotować mieszkanie do rehabilitacji domowej?

Mieszkanie do rehabilitacji domowej przygotowuje się w pięciu krokach: zapewnij ok. 1,5 m wolnego miejsca przy łóżku, usuń dywaniki, kable i progi z drogi do łazienki, zamontuj uchwyty przy toalecie i prysznicu, dodaj oświetlenie nocne oraz postaw stabilne krzesło z podłokietnikami. Większość tych zmian nie wymaga remontu, a zmniejsza ryzyko upadku.

Poniżej znajdziesz listę zmian pokój po pokoju, podpowiedzi dotyczące sprzętu i jego refundacji oraz najczęstsze błędy. Artykuł uzupełnia wpis rehabilitacja domowa po udarze i przewodnik rehabilitacja po udarze.

Spis treści

Od czego zacząć przygotowanie mieszkania?

Zacznij od przejścia drogą, którą chory będzie pokonywał codziennie: z łóżka do toalety, łazienki, kuchni i z powrotem. Na tej trasie usuń przeszkody, zapewnij oparcie co kilka kroków i dobre światło. Następnie zadbaj o łóżko i łazienkę. Większość zmian kosztuje niewiele, a uchwyty montuje się w kilka godzin.

Przejdź tę trasę samemu, wolno, i zwróć uwagę, gdzie trzeba się czegoś przytrzymać, gdzie jest ciemno, a gdzie trzeba przekroczyć próg. Nie trzeba robić wszystkiego przed powrotem chorego do domu — najważniejsze są łóżko, toaleta i droga między nimi. Resztę można zmieniać stopniowo, po konsultacji z fizjoterapeutą.

Jak ustawić łóżko i pokój chorego?

Łóżko ustaw tak, aby był do niego dostęp z obu stron albo co najmniej od strony, z której chory będzie wstawał, z wolnym miejscem ok. 1,5 m. Wysokość łóżka powinna pozwalać usiąść ze stopami płasko na podłodze i kolanami mniej więcej na wysokości bioder. Obok postaw stabilne krzesło z podłokietnikami i lampkę w zasięgu ręki.

Kroki:

1. Dostęp do łóżka — od strony, z której chory wstaje; u osób po udarze stronę ustala fizjoterapeuta.
2. Wysokość — zbyt niskie łóżko utrudnia wstawanie, zbyt wysokie grozi zsunięciem się; można je podnieść podkładkami pod nogi łóżka lub zastąpić łóżkiem rehabilitacyjnym.
3. Materac — u osób leżących dużo czasu warto zapytać lekarza o materac przeciwodleżynowy.
4. Krzesło — z oparciem i podłokietnikami, stabilne, bez kółek.
5. Zasięg ręki — telefon, woda, okulary, lampka i dzwonek lub inny sposób przywołania opiekuna.

Jak przystosować łazienkę i toaletę?

Łazienka to miejsce, w którym najłatwiej o upadek, dlatego zamontuj uchwyty przy toalecie i prysznicu, połóż matę antypoślizgową, a do mycia użyj krzesła lub taboretu prysznicowego. Przy niskiej toalecie pomaga nakładka podwyższająca. Jeśli to możliwe, zastąp wannę brodzikiem lub zamontuj deskę nawannową. Drzwi warto otwierać na zewnątrz.

Praktyczne wskazówki:

• Uchwyty montuj na stałe, w ścianie nośnej lub z odpowiednimi kołkami. Wieszak na ręcznik ani przyssawki nie zastąpią uchwytu.
• Mata antypoślizgowa w wannie lub brodziku i dywanik antypoślizgowy przed nimi.
• Krzesło prysznicowe pozwala myć się w siedzeniu, bez stania na mokrej podłodze.
• Słuchawka prysznicowa na wężu ułatwia mycie w siedzeniu.
• Drzwi otwierane na zewnątrz lub przesuwne pozwalają pomóc choremu, który upadł w łazience.
• Zamek w drzwiach łazienki lepiej wyłączyć z użycia.

Jak zabezpieczyć drogi, oświetlenie i kuchnię?

Na drodze z łóżka do toalety usuń dywaniki, kable i niskie meble, oznacz lub zlikwiduj progi i zapewnij oparcie, np. stabilną komodę lub poręcz. Zamontuj oświetlenie nocne, najlepiej z czujnikiem ruchu. W kuchni ustaw najczęściej używane rzeczy na wysokości między biodrami a ramionami, aby nie trzeba było schylać się ani sięgać wysoko.

Schody to osobne wyzwanie. Poręcz po obu stronach i kontrastowe oznaczenie krawędzi stopni ułatwiają bezpieczne wchodzenie. Fizjoterapeuta pokaże, jak wchodzić i schodzić z kulą lub z pomocą opiekuna. Jeśli chory porusza się na wózku, sprawdź szerokość drzwi i miejsce do obrotu. Często wystarczy zdjęcie drzwi z zawiasów w jednym pomieszczeniu albo przestawienie mebli.

Jaki sprzęt warto mieć w domu?

Najczęściej przydają się: balkonik lub kula, krzesło prysznicowe, nakładka na toaletę, uchwyty ścienne, a u osób leżących łóżko rehabilitacyjne i materac przeciwodleżynowy. Sprzęt najlepiej dobrać po ocenie fizjoterapeuty, bo zły balkonik lub kula ustawione na niewłaściwej wysokości mogą bardziej przeszkadzać niż pomagać. Część wyrobów medycznych NFZ refunduje na zlecenie.

Sprzęt można kupić, wypożyczyć w wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego lub otrzymać z dofinansowaniem. Zlecenie na refundowane wyroby medyczne, np. balkonik, kule, wózek czy materac przeciwodleżynowy, wystawia lekarz, a w przypadku niektórych wyrobów także inne uprawnione osoby. Wysokość kuli lub balkonika ustawia się zwykle tak, aby uchwyt był na wysokości nadgarstka przy opuszczonej ręce, a łokieć lekko zgięty.

Rehabilitacja domowaocena mieszkania i doradztwo w doborze sprzętu podczas wizyty, terapia w domu do 15 km od Rydułtóworientacyjnie ok. 200 zł do 5 km, dalej + 2 zł/km; dokładną cenę ustalamy przy rezerwacji

Jakie są najczęstsze błędy?

Najczęstsze błędy to kupowanie sprzętu przed oceną fizjoterapeuty, zostawianie luźnych dywaników, montowanie uchwytów na przyssawki, zbyt niskie łóżko i fotel, kapcie bez pięty oraz brak światła w nocy. Częstym błędem jest też przenoszenie chorego do pokoju na piętrze, daleko od łazienki, albo „pomaganie” przez ciągnięcie za rękę po stronie niedowładu.

Błędy:

• Głęboki, miękki fotel — trudno z niego wstać; lepsze krzesło z podłokietnikami.
• Kapcie bez pięty — zsuwają się; lepsze buty lub kapcie z zapiętą piętą i antypoślizgową podeszwą.
• Zbyt dużo zmian naraz — chory traci orientację; zmiany wprowadzaj stopniowo.
• Brak planu na noc — większość wypraw do toalety odbywa się po ciemku.

Podsumowanie

Przygotowanie mieszkania do rehabilitacji domowej zaczyna się od drogi łóżko–toaleta: ok. 1,5 m miejsca przy łóżku, brak dywaników i progów, uchwyty w łazience i światło nocne. Sprzęt warto dobrać dopiero po ocenie fizjoterapeuty. Gabinet „W zdrowym ciele” oceni mieszkanie podczas wizyty domowej do 15 km od Rydułtów, orientacyjnie za ok. 200 zł do 5 km, dalej 2 zł/km.

Najczęściej zadawane pytania

Czy łóżko rehabilitacyjne jest refundowane przez NFZ?

Łóżko rehabilitacyjne zwykle nie jest wyrobem refundowanym przez NFZ na zlecenie, ale można je wypożyczyć w wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego lub uzyskać przez organizacje pomocowe. Refundowany na zlecenie lekarza bywa natomiast materac przeciwodleżynowy. Aktualną listę refundowanych wyrobów i limity warto sprawdzić w NFZ lub u lekarza prowadzącego.

Gdzie wypożyczyć sprzęt rehabilitacyjny w okolicy Rydułtów?

Sprzęt, taki jak łóżko rehabilitacyjne, wózek czy balkonik, można wypożyczyć w komercyjnych wypożyczalniach sprzętu medycznego, a czasem także przez stowarzyszenia, parafie lub ośrodki pomocy społecznej. Warto zapytać o warunki, kaucję i dowóz. Fizjoterapeuta podczas wizyty domowej pomoże ocenić, jaki sprzęt jest naprawdę potrzebny.

Ile miejsca potrzeba do rehabilitacji w domu?

Do większości ćwiczeń wystarczy ok. 1,5 na 2 metry wolnej przestrzeni przy łóżku oraz stabilne krzesło z oparciem. U osób chodzących przydaje się też korytarz lub pokój, w którym można przejść kilka metrów bez przeszkód. Fizjoterapeuta dopasowuje ćwiczenia do warunków mieszkania, więc duży pokój nie jest konieczny.

Czy fizjoterapeuta oceni, co trzeba zmienić w mieszkaniu?

Tak, ocena otoczenia jest częścią pierwszej wizyty domowej. Fizjoterapeuta sprawdza drogę z łóżka do łazienki, wysokość łóżka i krzesła, oświetlenie i ewentualne bariery, a potem podpowiada, co zmienić w pierwszej kolejności. W gabinecie „W zdrowym ciele” wizyta domowa kosztuje orientacyjnie ok. 200 zł do 5 km, dalej 2 zł za kilometr.

Czy trzeba robić remont przed powrotem chorego ze szpitala?

Zwykle nie. Najważniejsze zmiany, czyli przestawienie łóżka, usunięcie dywaników i kabli, montaż uchwytów oraz oświetlenia nocnego, można wprowadzić w jeden lub dwa dni. Większe przeróbki, np. wymianę wanny na brodzik, lepiej zaplanować po kilku tygodniach, gdy wiadomo już, jak zmienia się sprawność chorego.

Czy rehabilitacja domowa jest możliwa w małym mieszkaniu w bloku?

Tak. Rehabilitację domową prowadzi się także w małych mieszkaniach, w tym w blokach bez windy. Przy umawianiu wizyty warto podać piętro i informację o windzie, bo od tego zależy plan ćwiczeń na schodach. Gabinet dojeżdża do pacjentów w promieniu 15 km od Rydułtów, m.in. do Rybnika i Wodzisławia Śląskiego.

Źródła

• WHO. Step safely: strategies for preventing and managing falls across the life-course. 2021.
• Montero-Odasso M i wsp. World guidelines for falls prevention and management for older adults: a global initiative. Age Ageing. 2022;51(9):afac205.
• Clemson L i wsp. Environmental interventions for preventing falls in older people living in the community. Cochrane Database Syst Rev. 2023.